Zaangażowanie i wyczerpanie. Jak zmienia się dynamika zmęczenia i dlaczego warto brać ją pod uwagę, projektując rozwiązania dla organizacji?

Zmęczenie w organizacjach jest odmieniane przez wszystkie przypadki. Statystyki są nieubłagane – blisko połowa (45,2%1) dorosłych nie budzi się rano wypoczęta i pełna energii, 41% osób czuje się przeciążona emocjonalnie, a 51% uważa, że może grozić im wypalenie zawodowe. Nie mamy danych dotyczących samego zmęczenia, ale wiemy, że 67%2 liderów i liderek w Polsce rozważało odejście z pracy w ciągu ostatniego roku, wskazując jako główny powód wypalenie zawodowe. Szacuje się, że około 13% urazów w miejscu pracy można przypisać zmęczeniu3, a w literaturze bezpieczeństwa pracy jego wpływ na czujność bywa porównywany do oddziaływania alkoholu we krwi na poziomie około 1 promila. Te dane pokazują, że zmęczenie – choć subiektywne w odczuciu – ma w pełni obiektywne, mierzalne konsekwencje dla sprawności, jakości pracy i bezpieczeństwa. 

Zmęczenie vs wypalenie

W literaturze medycznej nie funkcjonuje jedna, kanoniczna definicja zmęczenia. Najbardziej kompleksowe ujęcie kliniczne określa zmęczenie jako subiektywny objaw charakteryzujący się uogólnionym poczuciem wyczerpania energii oraz znużenia, które prowadzi do obniżonej zdolności do wysiłku fizycznego lub umysłowego. Wspólnym mianownikiem różnych ujęć zmęczenia jest subiektywne odczucie, że zdolność do sprostania wymaganiom słabnie4. Naukowo zmęczenie to zatem stan obniżonej zdolności do działania, któremu towarzyszy rosnący, subiektywnie odczuwany koszt każdego kolejnego wysiłku.
Zmęczenie nie jest tożsame z sennością ani z wypaleniem. Zgodnie z definicją WHO5 (ICD-11), wypalenie to syndrom będący skutkiem chronicznego, nieskutecznie zarządzanego stresu w miejscu pracy, o trzech wymiarach: wyczerpania i utraty energii, dystansu psychicznego oraz cynizmu wobec pracy i obniżonej skuteczności zawodowej. Wyczerpanie energii, czyli zmęczenie, stanowi jedynie jeden z trzech wymiarów wypalenia – jest pojęciem szerszym, może występować samodzielnie, podczas gdy wypalenie pozostaje specyficznym, zawodowym zespołem, w którym zmęczenie jest jedynie składnikiem.

Zmęczenie. Jak je rozpoznać w biznesie?

Zmęczenie na poziomie objawów będzie obejmować jednocześnie dwie warstwy: fizyczną i poznawczą. W warstwie fizycznej będzie widoczne jako spadek zdolności do generowania i utrzymania siły, w warstwie poznawczej jako wolniejsze przetwarzanie informacji, luki w uwadze oraz osłabioną kontrolę wykonawczą, a więc trudność z planowaniem, hamowaniem impulsów i utrzymaniem priorytetów.
Zmęczenie może być konsekwencją pracoholizmu, oznaką systemowego przeciążenia, lub być wyraźnym sygnałem, że dana osoba przekroczyła swoje zasoby osobiste i nadmiernie angażuje się w pracę w odniesieniu do własnych możliwości. Zmęczenie może także wynikać z trudności doświadczanych w życiu osobistym – nadmiarowe angażowanie się w pracę sprzyjać będzie podejmowaniu prób, aby zachować wysoką efektywność za wszelką cenę.