Dołącz do czytelników
Brak wyników

Technologie w służbie HR

26 września 2022

NR 30 (Wrzesień 2022)

Czym jest ESG i dlaczego w HR powinniśmy się nim jak najszybciej zainteresować?

0 369

Tematy związane ze zrównoważonym rozwojem wracają do nas regularnie pod różnymi postaciami – CSR-u, odpowiedzialności biznesu, cyrkularności, ochrony środowiska, wolontariatu pracowniczego, wsparcia społeczności lokalnych, a od niedawna najwięcej emocji wzbudza enigmatycznie brzmiący skrót ESG.

Jeśli na przestrzeni ostatnich lat widzisz wokół siebie coraz więcej treści pod szyldem (albo #hasztagiem) ESG – nic w tym dziwnego i nie jest to jedynie Twoja bańka informacyjna. Globalnie zainteresowanie ESG w marcu 2021 r. wyprzedziło zainteresowanie CSR, które przez lata utrzymywało stały wysoki poziom1.
Jest jednak zasadnicza różnica między CSR a ESG i ta różnica to znacznie więcej niż nowy trend – to ogromna zmiana funkcjonowania, ale też oczekiwania względem biznesu. W tym artykule postaram się pokazać Ci trochę szerszej perspektywy i kilka konkretnych przykładów skutecznych w tym obszarze firm w Polsce, które pomogą Ci zrozumieć, dlaczego jako osoby odpowiedzialne za HR czy szerzej, ludzi i kulturę w organizacjach, powinniśmy mocno zainteresować się tą koncepcją (chociaż to też nie najlepsze określenie, ale do tego dojdziemy za moment).

POLECAMY

Czym jest ESG?

Odzierając na moment temat z całego ideowego kontekstu, ESG to framework, szablon do analizy, oceny, a także porównywania między przedsiębiorstwami w trzech konkretnych obszarach – środowiskowym (environment), społecznym (social) oraz ładu korporacyjnego (corporate governance) – i właśnie od nazw tych trzech obszarów akronimem jest ESG.
 

Przykłady

Środowisko (environment):

  • emisja gazów cieplarnianych (łączna suma emisji bezpośrednich i pośrednich gazów cieplarnianych),
  • zużycie energii (ilość energii zużytej w organizacji),
  • zużycie wody (ilość wody zużytej w organizacji).

Społeczność (social):

  • różnorodność zatrudnienia (stopień zrównoważenia zarządu i rady nadzorczej spółki pod względem płci),
  • wskaźnik równości wynagrodzeń (różnica między
  • średnim wynagrodzeniem mężczyzn i kobiet w firmie),
  • rotacja pracowników (wskaźnik rotacji pracowników).

Ład korporacyjny (corporate gevernance):

  • kodeks etyki (czy firma posiada kodeks etyki),
  • mechanizm zgłaszania naruszeń (czy firma posiada mechanizm zgłaszania naruszeń).


ESG w najbardziej podstawowym ujęciu to więc nic innego jak szereg metryk niefinansowych, na podstawie których już oceniana jest obligatoryjnie część podmiotów, a zakres tego obowiązku będzie rozszerzał się z biegiem czasu (za moment przejdziemy do raportowania).
I takie przedstawienie sprawy mogłoby budować poczucie, że to znów mrzonki i ogólne buzzwordy wynikające z rosnącej presji wywieranej na przedstawicieli biznesu w związku z ich wpływem na globalne ocieplenie i katastrofę klimatyczną, jednak schodząc jedno czy dwa piętra w dół, zobaczymy bardzo konkretne i wymierne metryki, które kryją się za każdym z obszarów. Spójrzmy na przykłady:
To jedynie przykłady, a wskaźników niefinansowych jest o wiele więcej. Najczęściej stosowany obecnie standard raportowania GRI liczy 40 plików z instrukcjami.
Kończąc kwestię tego, czym jest ESG, dochodzimy do kluczowej kwestii raportowania. 1 kwietnia 2021 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt dyrektywy CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), która zmienia obowiązujące od 2014 r. przepisy i nakłada obowiązek raportowania niefinansowego już nie tylko na największe firmy i tzw. jednostki interesu publicznego, lecz także stopniowo w najbliższych latach już na wszystkie spółki.

  • Obecnie na terenie UE raportowanie niefinansowe jest obowiązkiem właśnie dla jednostek interesu publicznego, czyli wybranych przedsiębiorstw, m.in. banków, ubezpieczycieli, wybranych spółek giełdowych, funduszy inwestycyjnych.
  • Od 2024 r. (raport za rok 2023) obowiązek ten rozszerzy się już według ściśle określonych kryteriów wielkości spółki – będzie on dotyczył spółek osiągających określone przychody (powyżej 170 mln zł netto rocznie) i mających roczną sumę bilansową (aktywa i pasywa) o wysokości 85 mln zł.

Prace legislacyjne mają jednak to do siebie, że założenia potrafią zmieniać się w czasie. Jeszcze niedawno mogliśmy spotkać się z informacjami o 2026 r. jako tym, w którym obowiązek wejdzie dla wszystkich firm powyżej 10 pracowników. Na ten moment nie ma co do tego pewności, więc wszystkie daty warto śledzić bezpośrednio na stronie Komisji Europejskiej: https://finance.ec.europa.eu/capital-markets-union-and-financial-markets/company-reporting-and-auditing/company-reporting/corporate-sustainability-reporting_en.
Warto tutaj zaznaczyć, że w Polsce już teraz mamy szereg dobrych praktyk dotyczących raportowania niefinansowego, a żeby lepiej doświadczyć materii, o której mówimy, na realnych przykładach, warto zapoznać się z raportami:

Zapoznając się jednak z poszczególnymi raportami, trudno nam będzie pozbyć się wrażenia, że mimo wspólnego mianownika „niefinansowego”, wiele te raporty różni i trudno szukać jednolitego standardu – i nie jest to przypadek.
Z badania PwC z 2021 r. wynika, że najczęściej stosowanym przez polskie spółki standardem raportowania jest GRI (35%), 20% firm stosuje własne podejście, a 15% Standard Informacji Niefinansowej opracowany przez Fundację Standardów Raportowania oraz Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych2.
Ci, którzy chcą pogłębić swoją wiedzę na temat samych standardów raportowania, mogą pobrać oficjalne materiały (Full set of GRI Standards) – wytyczne unijne z dużym prawdopodobieństwem będą bardzo mocno spokrewnione właśnie z tym standardem (https://www.globalreporting.org/how-to-use-the-gri-standards/gri-standards-english-language).

Obecne wyzwanie mierników i standardów raportowania ESG

Kiedy mówimy o ESG i regulacjach związanych z raportowaniem niefinansowym, odnosimy się do obowiązków, jakie nakłada na spółki wspomniana wcześniej Dyrektywa CSRD. Dyrektywy unijne jako akty prawne mają swoją konkretną specyfikę – wyznaczają cele do zrealizowania przez kraje członkowskie Unii Europejskiej, jednak sposób osiągnięcia tych celów zostaje ustalony przez poszczególne kraje członkowskie za pośrednictwem swoich własnych aktów prawnych. Dziś (artykuł powstaje na przełomie sierpnia i września 2022 r.) trudno jednoznacznie określić, czy jeśli chodzi o prawne aspekty ESG i standaryzację, jesteśmy na początku, w połowie, a może pod koniec drogi.
Do października 2022 r. European Financial Reporting Advisory Group (EFRAG) zobowiązana jest do przedstawienia Komisji Europejskiej pierwszego zestawu projektów Europejskiego Standardu Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (już dziś widzimy, że ten termin prawdopodobnie nie zostanie utrzymany). Co więcej, przełom lat 2022 i 2023 to nie koniec a początek standaryzacji, bo – jak zapowiada Komisja Europejska – publikacja specyfikacji sektorowych w ramach ESRS oraz wytycznych dla przedsiębiorstw z sektora SME (ang. small and medium-sized enterprises) może nastąpić pod koniec 2023 r. I to jest jeden wymiar. Drugi to implementacja dyrektywy do krajowego systemu prawnego. Częściowo wytyczne KE mają już swoje odzwierciedlenie w polskim prawie (najważniejszym aktem prawnym, który reguluje ujawnianie informacji niefinansowych w Polsce, jest znowelizowana ustawa o rachunkowości, implementująca do polskiego prawodawstwa Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/95/UE w sprawie ujawniania danych niefinansowych i informacji na temat różnorodności przez niektóre duże jednostki oraz grupy), częściowo implementowane będą z czasem, a część – jak już zostało wspomniane na przykładzie jednolitych standardów raportowania – nie jest nawet jeszcze opracowana na poziomie Komisji Europejskiej. Czy to jednak oznacza, że nie powinniśmy się jeszcze interesować tematem? Moim zdaniem wręcz przeciwnie – biorąc pod uwagę dynamiczną fazę, w której aktualnie się znajdujemy, powinno nas to tym bardziej zmobilizować do większego zainteresowania i przygotowania do przyszłych wymagań (mając m.in. w pamięci RODO).
Jednym z najlepiej opracowanych obecnie na polskim rynku przewodników po raportowaniu niefinansowym jest ten przygotowany przez Steward Redqueen przy wsparciu Europejskiego Banku Odnowy i Rozwoju (EBOR) oraz Warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych (GPW)3. Poza samymi kwestiami wskaźników pokazuje istotne regulacje i konteksty nie tylko prawne, lecz także biznesowe, jak rola ESG w długofalowym budowaniu wartości firmy czy pozyskiwanie kapitału.

Konsekwencje raportowania i oceny niefinansowej

ESG dla Unii Europejskiej jest w praktyce jednym z narzędzi wspierających realizację Europejskiego Zielonego Ładu (European Green Deal, którego nadrzędnym celem jest osiągnięcie przez kraje członkowskie neutralności klimatycznej do 2050 r.).
Patrząc na tak postawiony cel, możemy spodziewać się jednego – Unia Europejska już sięga, a przez kolejne lata będzie musiała sięgnąć po szereg instrumentów, które pozwolą ten cel zrealizować. Jedną z najbardziej podstawowych intencji wprowadzanych regulacji spod szyldu ESG jest zmotywowanie instytucji finansowych do przekierowania kapitału na zrównoważone inwestycje. Co to oznacza w praktyce? Dla przykładu, regulacja SFDR 2019/2088 nakłada na instytucje finansowe obowiązek bardzo szczegółowego raportowania kompozycji portfeli inwestycyjnych (18 obowiązkowych i 46 dodatkowych wskaźników zrównoważonego rozwoju). I tu poniekąd, w dużym uproszczeniu, dochodzimy do sedna – wyniki raportów ESG już po części mają, a za moment odgrywać będą jeszcze większą rolę w scoringach kredytowych, ubezpieczeniach, zabezpieczeniach, funduszach inwestycyjnych i szeroko pojętym potencjale inwestycyjnym firm. Współpraca z instytucjami finansowymi to jednak nie wszystko. Spółki raportując własne wskaźniki ESG, będą w części obszarów zobowiązane również do informowania nie tylko o sobie, lecz także o swoich partnerach, dostawcach usług, podmiotach z łańcuchów dostaw. Nawet jeżeli więc Twoja firma dzisiaj nie stara się o duże inwestycje, jej działania i wyniki ESG pośrednio oddziaływać będą dalej, na inne podmioty. To oczywiście spojrzenie parasolowe, które na pewno nie wyczerpuje tematu, a jedynie go otwiera. Niemniej, nawet to spojrzenie w dość jasny sposób obrazuje, że ESG to realna zmiana paradygmatu i w bardzo krótkiej perspektywie wyniki niefinansowe spółek będą odgrywały w prowadzeniu biznesu nie mniejszą rolę niż te finansowe.

Przecież mamy już CSR...

Najbardziej naturalnym skojarzeniem, które przychodzi nam do głowy na myśl o ESG, jest CSR, czyli społeczna odpowiedzialność biznesu. Pierwszego listopada 2010 r. opublikowana została norma ISO 26000 Guidance on social responsibility, będąca efektem pracy około 450 ekspertów i 210 obserwatorów z 99 krajów członkowskich ISO oraz 42 organizacji powiązanych. ISO 26000 jest jednym z trzech dokumentów rekomendowanych przez Komisję Europejską przedsiębiorstwom europejskim do wdrożenia społecznej odpowiedzialności4. I tutaj, w bardzo dużym skrócie, dochodzimy do sedna sprawy – ISO 26000 jest normą rekomendowaną, jednak nie obligatoryjną. Z jednej strony możemy więc mówić o motywach stricte ideowych, związanych z realnym poczuciem społecznej odpowiedzialności zarządzających przedsiębiorstwami. Z drugiej jednak rosnące oczekiwania społeczne sprawiły, że CSR i wpisanie się w nurt pozwoliły skutecznie zbudować wielu przedsiębiorstwom silne przewagi konkurencyjne. Na poziomie sprawozdawczym raportowanie CSR ograniczało się więc z reguły do raportowania dobrych praktyk bądź też konkretnych wskaźników stawiających marki w korzystnym świetle. To zasadniczo największa różnica między CSR a ESG. O ile na poziomie pojęcia, znaczenia, możemy szukać wielu podobieństw i pokrywających się zakresów, o tyle na poziomie wymogów i konsekwencji to dwa odrębne pojęcia. O ile CSR, w zależności od kontekstu, możemy nazwać nurtem, strategią, podejściem, taktyką, ale też trendem, modą, o tyle ESG to realny szereg metryk i wymogów względem spółek, które będą decydować o jej ocenie i potencjale.

Co ma do tego wszystkiego HR?

Pomyślałem, że odpowiedź na to pytanie warto podzielić na trzy kategorie: musi…, może…, warto by było…

Co musi HR?

Pierwszy punkt jest, wbrew pozorom, stosunkowo najłatwiejszy – będziemy mieli już niebawem szereg bardzo konkretnych metryk, do których ujawnienia zobowiązane będą organizacje. Do momentu ujawnienia obowiązujących wskaźników UE spójrzmy na te z GRI, które w różnym stopniu dotykają pracy działów HR (w nawias...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Tylko w ten weekend kupisz prenumeratę aż 35% TANIEJ

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "HR Business Partner"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy