Dołącz do czytelników
Brak wyników

HR Now

29 września 2020

NR 18 (Październik 2020)

Silversi zyskują w koronawirusie

37

Skutki ostatnich miesięcy, zatrzymanie gospodarki światowej, obostrzenia dotyczące kontaktów międzyludzkich oraz zmiany u pracodawców to wielki kryzys, z którym zetknął się każdy z nas. Nie ulega wątpliwości, że chyba po raz pierwszy mamy do czynienia tak dużą zmianą i nikt na takie okoliczności nie był przygotowany.

Wydarzenia, na które nikt nie miał wpływu, zachwiały psychiką nas wszystkich. Jak sobie z tym poradziliśmy jako organizacje? W biznesie obserwowaliśmy jeszcze większą uważność na pracownika, zapewnienie bezpieczeństwa fizycznego, ale też zadbanie o wsparcie psychiczne.

POLECAMY

A jak sobie poradzili nasi pracownicy?

Każdy z nas inaczej reaguje na zmianę. Zgodnie z teorią amerykańskiej psychiatry Elisabeth Koebler-Ross, przechodząc przez zmianę, przechodzimy przez kilka etapów godzenia się z nią. Na każdym z nich inaczej reagujemy na to, co się dzieje i oczekujemy innego wsparcia od otoczenia. Warto wiedzieć, na jakim etapie się znajdujemy, żeby lepiej rozumieć sytuację, to co się z nami dzieje, i w ten sposób starać się odzyskiwać kontrolę nad sytuacją.

Zaczynając od fazy zaprzeczenia, buntu, przechodząc przez godzenie się ze zmianą, wchodzimy w fazę akceptacji. To, jak szybko zaakceptujemy zmianę i jak konstruktywnie będziemy planować dalsze działania zależy m.in. od odbudowy pewności siebie, wzmocnieniu poczucia własnej skuteczności oraz uważnego wsparcia otoczenia. Zwłaszcza w pierwszych fazach, kiedy nie do końca rozumiemy, co się stało, gdy tracimy poczucie bezpieczeństwa i nie znajdujemy żadnego oparcia. 

Ostatnie miesiące dla wielu osób były bardzo trudnym doświadczeniem, ponieważ zmiany dotykały nie tylko wybranych osób, ale wszystkich bez wyjątku i to niemalże we wszystkich aspektach naszego życia prywatnego (izolacja, ograniczenie swobód) i zawodowego (zmiana modelu pracy, ograniczanie kontaktów międzyludzkich, redukcja pensji czy zwolnienia). Nie wspominając już o osobach zakażonych, które poza ogromnym lękiem o siebie i swoich bliskich, mierzyły się też z chorobą.

Psychiatrzy i psychologowie biją na alarm, że niewątpliwie te trudne doświadczenia mają i będą miały długofalowo wpływ na nasze zdrowie psychiczne. Wydawałoby się, że to osoby starsze są bardziej zagrożone pod względem zdrowia psychicznego, ponieważ zgodnie z doniesieniami medycznymi są bardziej narażone za zakażenie 
COVID-19 i trudniej przechodzą chorobę ze względu na większe prawdopodobieństwo występowania schorzeń współistniejących. Mamy już pierwsze wyniki badań na ten temat.

Osoby w wieku 50+ lepiej radzą sobie emocjonalnie w czasie pandemii

Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z naukowcami z Instytutu Studiów Społecznych im. Profesora Roberta Zajonca UW oraz Instytutu Psychologii Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej i Wydziału Nauk Społecznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w dniach 4-8.05.2020 przeprowadzili na reprezentatywnej grupie osób dorosłych badania dotyczące uwarunkowań objawów depresji i lęku w czasie pandemii. Wyniki badania pokazują, że najwyższy poziom objawów depresji i lęku zaobserwowano u osób w wieku od 18. do 24. roku życia i jest to znacznie wyższy poziom niż w pozostałych grupach wiekowych, natomiast najniższym nasileniem objawów depresji i lęku uogólnionego charakteryzują się osoby w grupach wiekowych powyżej 55 r.ż. 

Jak donoszą badacze, wyniki polskich badań zgodne są z rezultatami badań przeprowadzanych w Chinach, które wskazują na wyższe nasilenie objawów depresji i lęku u osób poniżej 35 r.ż. niż u osób starszych w czasie pandemii. Jak piszą autorzy badania, nie ma wyników badań wskazujących na to, aby osoby w grupie wiekowej 18-24 lata w Polsce, w czasach przed pandemią miały najwyższe nasilenie objawów depresji. Co ciekawe, zgodnie z doniesieniami WHO (World Health Organization, 2017) sprzed pandemii 2020 dostępne są badania globalne wskazujące na najwyższe ryzyko wystąpienia depresji u osób w grupie wiekowej 55-74 lata. Aktualne wyniki polskie mówią jednak, że przy tak ogromnym obciążeniu emocjonalnym, jakim jest pandemia i związane z nią ograniczenia i niebezpieczeństwa osoby młodsze radziły sobie czy radzą znacznie trudniej. Zdecydowanie mocniejsze psychicznie są osoby 50+.

Lęk i objawy depresyjne mogą być wynikiem braku strategii poradzenia sobie z trudną sytuacją, ale warto w tym miejscu poruszyć dodatkowo kwestię przekonania o poczuciu własnej skuteczności, jako próbę interpretacji wyników badań.

Przekonanie o własnej skuteczności – ważna umiejętność zwłaszcza w czasach kryzysu

Możemy prawidłowo działać w warunkach kryzysu, jeżeli zostaniemy do tego dobrze przygotowani. Dużą rolę odgrywa w tym poczucie własnej skuteczności, które z kolei ma wpływ na motywację do działania, zachowanie i wiąże się z lepszymi osiągnięciami. Co zatem wpływa na kształtowanie się poczucia własnej skuteczności?

Poczucie własnej skuteczności oznacza wiarę we własne zdolności przeprowadzania takich działań, które są potrzebne do przezwyciężania potencjalnych trudnych sytuacji. To nasza ocena kompetencji i możliwości skutecznego działania w różnych sytuacjach. Jest to indywidualna ocena i ma wpływ na to, jak myślimy, jaką mamy motywację i jak w efekcie działamy czy się zachowujemy. Jeżeli wierzymy we własną skuteczność, inaczej mierzymy się z zadaniami i nie tak szybko poddajemy się w przypadku porażki.

Osoby, które nie wierzą we własną skuteczność, niechętnie podejmują wyzwania i słabo angażują się, nie mając poczucia kontroli.

Nie ma badań dotyczących zależności poczucia własnej skuteczności od wieku, ale jeżeli przeanalizujemy założenia twórcy tego pojęcia Alberta Bandury, to można postawić hipotezę, że jeżeli z wiekiem zdobywamy doświadczenie, to jest szansa, że nasze poczucie skuteczności rośnie.

 Rys. 1. Uwarunkowania objawów depresji i lęku uogólnionego 
u dorosłych Polaków w trakcie epidemii Covid-19 
– raport z pierwszej fali badania podłużnego 
Źródło: opracowanie własne

Zgodnie z teorią A. Bandury istnieją cztery główne źródła wpływające na kształtowanie się przekonania o własnej skuteczności:

  • Doświadczenia, które dają poczucie, że jest się dobrym w tym, co się robi. Aby jednak poczucie skuteczności było silne, musimy mieć za sobą doświadczenie wielu trudności, w pokonanie których włożyliśmy pewien wysiłek. To przyczynia się do wzrostu świadomości swoich rzeczywistych osiągnięć, świadomości swoich mocnych i słabych stron, możliwości i ograniczeń.
  • Doświadczenia zastępcze – przez umiejętność obserwacji ludzi podobnych do nas samych. Jeżeli oni osiągnęli sukces to i my zaczynamy wierzyć, że mając podobne predyspozycje i umiejętności też będziemy mogli osiągnąć zamierzone cele.
  • Perswazja – informacje pochodzące od innych osób na temat naszych możliwości.
  • Pobudzenie emocjonalne – stan fizjologiczny organizmu wynikający z przekonania o własnej skuteczności w konkretnej sytuacji, np. przyśpieszone bicie serca może oznaczać zagrożenie ale też i radość.

Badania pokazują, że im silniejsze jest przekonanie dotyczące własnej skuteczności, tym wyższe cele sobie stawiamy i tym silniejsze jest zaangażowanie w zamierzone zachowanie nawet w obliczu wyzwań czy porażek. Można postawić zatem kolejną hipotezę, że im więcej mamy doświadczeń tych pozytywnych i negatywnych, mamy większe doświadczenie życiowe, pokonaliśmy w życiu wiele przeszkód, mamy świadomość swoich możliwości i ograniczeń, mamy większą motywację do działania. A już na pewno, kiedy człowiek wierzy we własne możliwości, że może pokonać kryzys, staje się odporny.

Czy osoby 50+ są bardziej odporne psychicznie?

Aby skutecznie przetrwać kryzys, należy wykształcić w sobie umiejętność poradzenia sobie w sytuacjach trudnych. Często pojawia się pojęcie odporności psychicznej, która oznacza umiejętność dźwigania się po porażce.
Zgodnie z badaniami, na odporność składa się umiejętność rozpoznawania własnych myśli i przekonań oraz wzmacnianie elastyczności myślenia, w celu skutecznego zarządzania emocjami i zachowaniem. I tu ponownie wracamy do doświadczeń życiowych oraz świadomości i wiary w swoją skuteczność.

Czy pozytywne argumenty dotyczące pracowników 50+ działają mobilizująco na pracodawców?

Bardzo długo pokutował, a może i nadal jest obecny negatywny stereotyp pracownika 50+, który był postrzegany jako osoba często bierna, trudna we współpracy i na pewno odporna na zmiany. Zapewne są plusy i minusy pracy z osobą dojrzałą, ale można w tym miejscu postawić pytanie, na ile jest to funkcjonujący jeszcze w społeczeństwie stereotyp, a na ile rzeczywiste doświadczenie pracy z dojrzałym pracownikiem. Niewątpliwie u dojrzałych pracowników należy docenić doświadczenie zawodowe, życiowe, dyspozycyjność, lojalność wobec pracodawcy, większy spokój i mniej emocji w działaniu. 

Nawet z przekonaniem, że starsi pracownicy niechętnie chcą się uczyć nowych rzeczy rozprawiono się już 20 lat temu. Wyniki badań przeprowadzonych przez Danutę Graniewską (1999) pokazały, że często są to przekonania fałszywe, ponieważ różnica w wydajności (zaangażowanie w uczenie się i wykorzystywanie nabytej na szkoleniu wiedzy) między pracownikami młodymi a starszymi nie jest wysoka. Należy zatem zadać sobie pytanie, czy starsi pracownicy nie chcą się uczyć, czy też pracodawcy nie chcą uczyć ich? Jakie wewnętrzne przekonania managerów blokują rozwijanie dobrej współpracy ze starszymi pracownikami i wspieranie ich rozwoju czy też odpowiedniego wykorzystania cennych kompetencji?

Jak oceniana jest obecnie współpraca z pokoleniem 50+

Portal pracuj.pl przeprowadził w 2019 i 2020 roku badania, które ostatnio ukazały się w połączonym raporcie „Zawodowy styl życia. Różne oblicza pracy Polaków”. Poświęcono tam też część badania pokoleniu 50+. Oceniając współpracę ze starszymi pracownikami, respondenci najczęściej wskazywali na wysoki poziom wykonywanej przez nich pracy (58% respondentów) oraz gotowość do dzielenia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "HR Business Partner"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy