Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wywiad

30 września 2021

NR 24 (Wrzesień 2021)

Sygnaliści - najważniejsze obowiązki dla pracodawców jeszcze w 2021 roku

0 13

Unijna dyrektywa w sprawie ochrony sygnalistów (uchwalona już w 2019 r.) ma wejść w życie w państwach członkowskich Unii Europejskiej już 17 grudnia br. Niestety polski rząd wciąż nie przedstawił nawet projektu ustawy.  Stanowi to ogromne wyzwanie dla firm, które zatrudniają powyżej 250 osób – to one będą musiały najszybciej dostosować się do nowych przepisów. 
Choć to właśnie w ustawie znajdą się szczegóły dotyczące zgłaszania nieprawidłowości w firmach, już teraz można podjąć działania mające na celu przygotowanie przedsiębiorstw na nadchodzące zmiany. Jakie to działania, co już możemy zrobić? Rozmawiamy z Iloną Jaśkiewicz – doświadczoną specjalistką ds. HR, założycielką Qualitime.

Zacznijmy może od tego, czego właściwie dotyczy dyrektywa, po co ją wprowadzono?

POLECAMY

Dyrektywa w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii ma na celu stałe wdrożenie rozwiązań zapewniających sygnaliście (ang. whistleblower) ochronę przed zwolnieniem oraz potencjalnym działaniem odwetowym w swojej firmie. 
Sygnalistom przysługiwać ma szeroki wachlarz środków ochrony, np.: zakaz ujawniania tożsamości, środki ochrony przed odwetem w stosunkach pracy (zakaz zwolnienia z pracy i wyciągania innych negatywnych konsekwencji) i w innych stosunkach prawnych (np. zakaz wcześniejszego rozwiązania umowy cywilnoprawnej), aż po środki dalej idące: naprawienie szkody związanej z utratą dochodu w efekcie dokonania zgłoszenia. Ochroną mają być objęci nie tylko sygnaliści, ale także osoby im pomagające, takie jak członkowie rodziny lub współpracownicy.

Kim jest sygnalista?

To osoba (pracownik etatowy, osoba prowadząca działalność na własny rachunek, akcjonariusz lub wspólnik spółek oraz członek ich organów, wolontariusz, czy stażysta), która chce zgłosić nieprawidłowości w firmie. Mogą to być np. nieprawidłowości związane m.in. z zamówieniami publicznymi, praniem pieniędzy, bezpieczeństwem produktów, ochroną środowiska, bezpieczeństwem żywności, dobrostanem zwierząt, zdrowiem publicznym, ochroną konsumentów, czy ochroną prywatności.

A takie problemy jak mobbing, dyskryminacja w firmie?

Co ciekawe, dyrektywa nie obejmuje swoim zakresem naruszeń prawa pracy. Dopiero poszczególne państwa członkowskie zdecydują, czy sygnaliści będą mogli zgłaszać naruszenia dotyczące właśnie mobbingu, dyskryminacji czy wymogów BHP, oraz korzystać z ochrony przysługującej sygnalistom. Spodziewam się jednak, że polska ustawa – którą przygotowuje minister właściwy do spraw pracy, obejmie te aspekty.

Przejdźmy w takim razie do sedna – co wiemy już na pewno, jak mogą się przygotowywać polscy przedsiębiorcy?

Każde z państw członkowskich UE zostało zobowiązane do zapewnienia skutecznego działania trzech kanałów dokonywania zgłoszeń przez sygnalistów, tj.:

  1. zgłoszeń wewnętrznych (zgłoszeń w ramach danej organizacji, z którą sygnalista jest związany),
  2. zgłoszeń zewnętrznych (zgłoszeń do właściwych organów, do urzędu),
  3. ujawnień publicznych (podania informacji o naruszeniu do wiadomości publicznej).

Przedsiębiorcy zobowiązani więc będą do zapewnienia kanałów do zgłoszeń wewnętrznych (np. mail, telefon, zgłoszenia osobiste, online itp.). Aby właściwie wdrożyć wewnętrzne kanały zgłaszania naruszeń, przedsiębiorcy będą musieli wyznaczyć m.in. odpowiednie osoby lub działy w ramach organizacji, które staną się odpowiedzialne za przyjmowanie i obsługę zgłoszeń, lub powierzyć te funkcje podmiotom trzecim. 

Jakie kanały komunikacji wybrać, które są najlepsze?

Im więcej kanałów komunikacji zapewni firma, tym większa szansa, że sygnalista zdecyduje się na wybór jednego z nich. Ograniczając wybór kanałów komunikacji ryzykujemy, że sygnalista - mając obawy dotyczące korzystania z danych kanałów wewnętrznych – zrezygnuje z przekazania zgłoszenia, lub przekaże je kanałem zewnętrznym (urząd) lub publicznym (media). 

Minimum to, moim zdaniem, zapewnienie po jednym kanale do zgłoszeń pisemnych jak i do zgłoszeń ustnych, a optymalnie jest udostępnić po kilka kanałów do każdego typu zgłoszeń. Zwłaszcza w czasach pracy zdalnej i hybrydowej szczególnego znaczenia nabrały kanały do zgłoszeń online (email, formularze na stronie internetowej).

Preferencje dotyczące kanałów komunikacji powiązane są ze wskaźnikiem indywidualizmu w społeczeństwie, kulturą narodową oraz kulturą organizacyjną firmy. Najistotniejszą kwestią wydaje się jednak dopasowanie kanałów komunikacji do sposobu działania i struktury zatrudnienia w danej organizacji.

Przedsiębiorcy może to wydawać się dziwne – ułatwianie i zachęcanie do takich zgłoszeń?

Nie ma w tym nic dziwnego. Pierwszy powód jest bardzo pragmatyczny – jeśli pracownik nie będzie miał komfortu, aby zgłosić problem wewnętrznie, będzie miał możliwość dokonania zgłoszenia na zewnątrz – co będzie skutkowało postępowaniem wyjaśniającym prowadzonym przez właściwy urząd. Moim zdaniem, korzystniej jest naprawiać błędy wewnętrznie. Drugi najważniejszy powód to korzyści, jakie spółka osiąga z takich zgłoszeń. To właśnie w ten sposób zarząd może dowiedzieć się, że pracownicy są skorumpowani, wynoszą towary z magazynu, lub dają łapówki urzędnikom – ukrócenie takich praktyk na wczesnym etapie może pozwolić na uniknięcie większych problemów. Niektóre zgłoszenia nie będą dotyczyły naruszeń prawa, lecz będą miały formę skargi – takie informacje pozwalają na wykrycie, co przeszkadza pracownikom w działaniu organizacji. Często dzięki takiej wiedzy można łatwo i tanio poprawić poziom zadowolenia pracowników, co przekłada się na korzyści w różnych obszarach HR.

Jak wdrożyć system obsługi sygnalistów, żeby on naprawdę działał?

Najprostszym sposobem wydaje się wyznaczenie osoby z działu HR jako odpowiedzialnej za organizację kanałów przyjmowania zgłoszeń oraz następnie – ich rozpatrywania. Takie rozwiązanie wymaga od organizacji przeszkolenia obecnego pracownika oraz wygospodarowania części jego czasu pracy na zajmowanie się zgłoszeniami bądź też zatrudnienie zupełnie nowej osoby. Może to jednak nie być optymalne rozwiązanie. W Polsce bardzo silne są pejoratywne konotacje związane ze zgłaszaniem n...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "HR Business Partner"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy